Uittreksel monumentenregister Rijksmonument

Wolvenburg is van oorsprong een bolwerk uit circa 1580. Sinds 1856 staat er een gevangenis. In 1976 zijn de verdedigingswerken, waaronder de grachten, bolwerken en taluds Rijksmonument geworden. In 2001 is het gevangeniscomplex tot Rijksmonument benoemd. Wolvenburg is onder vijf verschillende beschrijvingen beschermd.

2015-wolvenburg-luchtfoto-door-siebe-swart

Bolwerk Wolvenburg in 2015 – foto Siebe Swart

Beschrijving van het Rijksmonument bolwerk Wolvenburg en gevangenis Wolvenplein:

  • Oude stadswal met grachtengordel a/d Stadsbuitengracht (Monumentnummer: 18413)
  • De restanten van het bolwerk Wolvenburg (Monumentnummer 18414)
  • Het gevangeniscomplex, het cellencomplex met twee dienstwoningen
 (Monumentnummer: 514205)
  • Het gevangeniscomplex: de kerk (Monumentnummer: 514206)
  • Het gevangeniscomplex: de luchtplaats met ringmuur en aan stadszijde smeedijzeren hek (Monumentnummer: 514207)

Beschrijving van de onderdelen:

1849-wolvenburg-plattegrond-met-brug-en-oude-wolf

Bolwerk in 1852

1. De locatie van de oude stadswal is bij het verkrijgen van het stadsrecht door Utrecht na 1122 ontstaan. Beschermd zijn de rondom de oude binnenstad gelegen wallen, afkomstig van de vroegere verdedigingswerken, in oorsprong daterend uit de 12e eeuw; tussen 1829 en 1885 naar plannen van J.A. Zocher geplantsoeneerd; met de daarbij behorende grachtengordel, te weten de grachten met hun kademuren of taluds. Voorts de restanten van de onder Karel V gebouwde stenen bolwerken Zonnenburg, Sterkenburg en Maenenburg, de restanten van de voormalige Citadel Vredenburg en die van de vijf aarden bolwerken omstreeks 1580 aangelegd.

2. Wolvenburg was een aarden bolwerk dat diende in de verdediging van de Nederlandse stad Utrecht. Het bolwerk werd omstreeks 1580 onder leiding van de vestingbouwkundige Adriaen Anthonisz tezamen met vier andere bolwerken (Begijnebolwerk, Lepelenburg, Lucasbolwerk en Mariabolwerk) aangelegd om de stadsverdediging te moderniseren. De restanten van deze stadsverdediging zijn beschermd monument. Korte monumenten omschrijving: restanten van de verdedigingswerken, zich uitstrekkend over het gevangeniscomplex, welke van belang zijn uit het oogpunt van krijgshistorische waarde.

1856-wolvenburg-plattegrond-met-omgeving

Bolwerk in 1856

3. Het gevangeniscomplex: het cellencomplex met twee dienstwoningen: grotendeels gebouwd in 1851-’56 naar ontwerp van architect I. Warnsinck, onder directie van Rijkswaterstaat ir. J. Fijnje en naderhand uitgebreid door J.F. Metzelaar en W.C. Metzelaar. Kruisvormige plattegrond, met drie armen waarin de cellen gehuisvest zijn, een verbindingsruimte, en een vierde vleugel voor administratieve doeleinden, verbonden met de driedelige voorbouw. Het midden voorgebouw was tot 1986 woningen voor directieleden en een portiersloge en daarna administratiegebouw. Ter weerszijden en daarmee verbonden tot twee dienstwoningen, in de jaren 1880 uitgebreid en na 1986 omgebouwd.

Elke vleugel met souterrain en drie verdiepingen onder met leien gedekt zadeldak, waarvan de noordwest- en zuidoostvleugel evenlang zijn, de noordoostvleugel is in 1874- ’76 verlengd. Veelal ongelede vleugels met diepliggende getoogde meerruits ramen met bovenlicht en kunststenen onderdorpels. De voorbouw, het administratiegebouw, bestaat uit een negen traveeën breed middendeel onder een met leien belegd schilddak, door muren verbonden met twee zijvleugels (dienstwoningen) onder met leien gedekt schilddak, van ieder vier traveeën breed. Het middendeel is uitgevoerd met hoekrisalieten, twee bouwlagen, schuifvensters met glas-in-lood en geprofileerde daklijst met dakkapellen.

Zijvleugels eveneens met twee bouwlagen, geprofileerde daklijsten en dakkapellen. De cellen zijn gerangschikt aan beide zijden van een lange gang, welke tot en met de derde verdieping open is, waarbij de cellen via gietijzeren geornamenteerde galerijen toegankelijk zijn. Vanuit een centrale ruimte, waar de drie cellenvleugels bijeen komen, vindt de aansluiting op de vierde vleugel plaats.

gevangenis wolvenplein rijksmonument en het bolwerk wolvenburgOp de kop van elke cellenvleugel een groot rondboogvenster, en de in 1930 in de kap aangebrachte daklichten. Aan de kop van de noordwestvleugel zijn wigvormige luchtkooien, toegankelijk vanuit een rondlopende gang, welke weer aansluit op de hoofdgang van de cellenvleugel. De individuele luchtkooien zijn in 1885 aan de bovenzijde met hekwerk afgesloten.

4. Het gevangeniscomplex: de kerk: in 1903 gebouwd naar ontwerp van architect W.C. Metzelaar, via luchtbrug en verbindingsgang verbonden met oostelijke cellenvleugel. Eenvoudig pand op rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en aan weerszijden drie getraliede rondboogvensters. Gemetselde gevels en zadeldak met zinkenroeven. Geheel gewijzigd interieur met een geornamenteerde houten dagziende kap.

5. Het gevangeniscomplex: de luchtplaats met ringmuur en aan stadszijde smeedijzeren hek: verbonden met de gevangenis, de muur uitgevoerd in baksteen met een zandstenen afdekband, aan de buitenzijde voorzien van brede beren. Aan de stadszijde overgaande in een hekwerk bestaande uit ijzeren spijlen op een met hardstenen platen afgedekte gemetselde lage muur.

Voor een afschrift van de monument beschrijvingen, download de PDF Monumentenregister gevangenis en PDF Monumentenregister stadsverdediging.

Reacties zijn gesloten.